Đảm bảo an toàn không gian mạng

Không gian mạng mang đến những thay đổi sâu sắc trong mọi mặt đời sống xã hội nhưng cũng xuất hiện những nguy cơ, thách thức, trong đó gia tăng các hành vi phạm tội với phương thức, thủ đoạn mới ngày càng tinh vi, phức tạp. Do vậy, mỗi cá nhân cần chủ động thực hiện các giải pháp an toàn góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.

Mô hình “Vĩnh Long xanh- An toàn niềm tin số” vừa được triển khai, góp phần lan tỏa thông tin tích cực, đảm bảo an ninh trật tự trên không gian số.

Nhận diện các thủ đoạn tội phạm mạng

Khoa học- công nghệ phát triển mạnh mẽ với nhiều bước nhảy đột phá, hàng loạt sản phẩm công nghệ mới liên tục được tạo ra làm thay đổi cuộc sống con người, “lối sống công nghệ”, “truyền thông số” ngày càng phổ biến và giữ vai trò quan trọng.

Tuy nhiên, tình hình vi phạm pháp luật trên không gian mạng nói chung và tội phạm sử dụng công nghệ cao có xu hướng gia tăng, với tính chất, mức độ ngày càng phức tạp.

Tội phạm triệt để lợi dụng sự phát triển của các thành tựu khoa học, các dịch vụ do các nhà mạng, công ty dịch vụ xuyên biên giới cung cấp để chuyển đổi phương thức, thủ đoạn phạm tội từ truyền thống sang lợi dụng tối đa các tiện ích viễn thông, internet để gia tăng các hoạt động phạm tội và trốn tránh sự phát hiện của lực lượng thực thi pháp luật.

Theo Công an tỉnh, phương thức, thủ đoạn của tội phạm mạng phổ biến là tạo lập các trang web, hội, nhóm trên không gian mạng với nhiều chủ đề khác nhau liên quan đến an ninh, trật tự để đăng tải, tán phát các bài viết quảng cáo, lôi kéo tham gia hoạt động phạm tội ma túy, tổ chức đánh bạc và tham gia đánh bạc, tội phạm môi giới mại dâm, tán phát văn hóa phẩm đồi trụy, “tín dụng đen”, gây rối trật tự công cộng hay các loại tội phạm mang tính “truyền thống” như: buôn lậu, buôn bán các loại hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng cấm, mua bán thông tin cá nhân, dữ liệu số, dụ dỗ nạn nhân tham gia các hoạt động kiếm tiền trực tuyến, đầu tư tài chính, vay tiền trực tuyến nhằm mục đích lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Thời gian qua, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều hội, nhóm kín phức tạp về an ninh trật tự, thường xuyên cập nhật, đăng tải bài viết có nội dung cổ xúy cho lối sống không lành mạnh, những hành vi ngông cuồng, lệch chuẩn đạo đức cũng như những vi phạm pháp luật như “hội đâm thuê, chém mướn”, “hội những người vỡ nợ muốn làm liều”, “làng ăn giật”,…

Cùng với đó, với xu hướng giao lưu, chia sẻ, kết nối trực tuyến ngày càng phổ biến đã xuất hiện nhiều hội, nhóm trên không gian mạng với đa ngành, nghề, lĩnh vực, cộng đồng dân cư, thu hút được lượng lớn người tham gia tương tác.

Đáng chú ý, trong các hội nhóm trên luôn tiềm ẩn những vấn đề liên quan an ninh, trật tự, như: chia sẻ, tán phát các thông tin vụ việc nhạy cảm được dư luận xã hội quan tâm, thậm chí là lan truyền tin giả, tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân.

Ngoài ra, các thế lực thù địch, đối tượng phản động, tội phạm cũng tăng cường thông qua người có ảnh hưởng trên không gian mạng nhằm dẫn dắt, chi phối thông tin dư luận, thực hiện “truyền thông bẩn” hoặc lợi dụng ảnh hưởng của bản thân để quảng bá sản phẩm, dịch vụ kém chất lượng, hàng giả, phát tán thông tin xấu độc gây ảnh hưởng văn hóa, đạo đức xã hội, thuần phong, mỹ tục.

Chủ động phòng, chống tội phạm mạng

Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi tội phạm mạng.

Thống kê từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho thấy, cứ 220 người dùng smartphone thì có 1 người trở thành nạn nhân và 70% người dân tiếp xúc với ít nhất một cuộc gọi hoặc tin nhắn lừa đảo mỗi tháng.

Tội phạm không chừa một ai, từ học sinh, sinh viên đến người lao động, thậm chí cả những người am hiểu công nghệ.

Năm 2025 chứng kiến sự chuyển dịch đáng lo ngại, các đối tượng tập trung “săn mồi” nhằm vào giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên- những người thiếu kỹ năng sống và dễ bị thao túng tâm lý. Thủ đoạn mới nổi lên là “bắt cóc online” với những mánh khóe tinh vi, biến nạn nhân thành “tù nhân tinh thần” từ xa.

Theo số liệu của Bộ Công an, từ giữa năm 2024 đến tháng 8/2025, ghi nhận khoảng 50 vụ việc, giải cứu thành công 50 nạn nhân, trong đó 90% là nữ và 100% trong số đó thuộc nhóm tuổi 18-22, chủ yếu là sinh viên xa nhà.

Theo Thượng tá Nguyễn Văn Đề- Phó Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh), đây là “biến thể” nguy hiểm của lừa đảo trực tuyến, nơi tội phạm sử dụng công nghệ để thao túng tâm lý, ép nạn nhân cắt đứt kết nối với thế giới bên ngoài, rồi tống tiền gia đình hoặc buôn người.

Thủ đoạn của chúng được chuẩn bị kỹ lưỡng theo một kịch bản dựng sẵn, bắt đầu bằng giả mạo thông tin khiến nạn nhân nhanh chóng rơi vào hoảng loạn, bị thao túng tâm lý.

Sau khi cô lập nạn nhân, tội phạm chuyển sang tống tiền gia đình. Hành vi này chỉ dừng khi gia đình kiệt quệ tài chính hoặc lực lượng chức năng can thiệp.

Hậu quả không dừng ở tiền bạc mà còn khiến nạn nhân rơi vào cú sốc tâm lý, lo âu, gây bất an trong xã hội.

Thượng tá Nguyễn Văn Đề chia sẻ những nguyên tắc cơ bản để tự bảo vệ bản thân. Trước hết, không bao giờ truy cập các đường link lạ, tải ứng dụng từ nguồn không rõ ràng, hoặc click vào liên kết từ tin nhắn lạ, dù được hứa hẹn “quà tặng miễn phí” hay “tài khoản game cao cấp”.

Đừng tò mò tham gia các phòng chat, group, hoặc Zoom do người lạ mời, vì đây thường là cánh cửa dẫn đến bẫy dụ dỗ.

Không công khai hình ảnh hoặc thông tin cá nhân như số điện thoại, CCCD, địa chỉ nhà hoặc kể lể về khó khăn cá nhân trên mạng xã hội, vì đây là “mồi” cho tội phạm lợi dụng.

Không bao giờ quay video hoặc chụp ảnh theo đề nghị của người lạ, đặc biệt là ảnh nhạy cảm.

Bài, ảnh: TRUNG HƯNG