Trong bối cảnh thương mại điện tử, siêu thị và cửa hàng tiện lợi phát triển mạnh, chợ truyền thống đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới để giữ sức hút với người tiêu dùng. Cùng với đầu tư, nâng cấp hạ tầng, nhiều ngôi chợ đang đổi mới phương thức quản lý, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, từng bước xây dựng môi trường kinh doanh văn minh, hiện đại.
 |
| Chợ Vũng Liêm (xã Trung Thành) kết hợp tổ chức điểm kinh doanh thực phẩm an toàn, sản phẩm OCOP, hưởng ứng cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. |
Đầu tư hạ tầng, nâng chất hoạt động chợ
Chợ truyền thống từ lâu là một mắt xích quan trọng trong hệ thống phân phối hàng hóa, nhất là đối với nông sản, thực phẩm và hàng hóa thiết yếu. Đây không chỉ là nơi đáp ứng nhu cầu mua bán hàng ngày mà còn tạo sinh kế cho đông đảo tiểu thương, góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa và tiêu thụ sản phẩm tại địa phương.
Theo Sở Công Thương, toàn tỉnh có 401 chợ. Đến nay, 124/124 xã, phường đã công bố việc phân hạng, phân loại chợ trên địa bàn quản lý. Trong số 335/401 chợ được phân hạng, phân loại, có 7 chợ hạng I, 41 chợ hạng II và 287 chợ hạng III; 66 chợ không đủ điều kiện phân hạng, phân loại.
Để nâng cao chất lượng hoạt động, việc đầu tư, cải tạo cơ sở vật chất chợ được các địa phương và đơn vị quản lý quan tâm. Riêng năm 2025, toàn tỉnh có 14 chợ được đầu tư nâng cấp, cải tạo với tổng vốn hơn 9,7 tỷ đồng. Tập trung bảo trì, sửa chữa nhà lồng chợ, kính, khung kèo, mái; cải tạo hệ thống phòng cháy chữa cháy, chiếu sáng, trụ sở ban quản lý, văn phòng quản lý chợ… Các địa phương cũng quan tâm đầu tư xây dựng, nâng cấp các tuyến đường kết nối vào chợ, tạo thuận lợi cho việc vận chuyển, trao đổi, mua bán hàng hóa của tiểu thương và người dân.
Cùng với đầu tư hạ tầng, công tác quản lý chợ đang được rà soát, kiện toàn trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Các ngành chức năng đã hướng dẫn về thành lập đơn vị sự nghiệp công lập, cơ chế tài chính, chính sách thuế, giá dịch vụ sử dụng diện tích bán hàng và chuyển đổi mô hình quản lý, kinh doanh, khai thác chợ.
Ông Lê Xuân Vinh- Chủ tịch UBND phường An Hội, cho biết: Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Ban Quản lý chợ Bến Tre trước đây trực thuộc UBND TP Bến Tre được chuyển về trực thuộc UBND phường An Hội. Tổ chức bộ máy, nhân sự và phương thức quản lý cơ bản được duy trì, hoạt động của các chợ vẫn bảo đảm, phục vụ nhu cầu mua bán của tiểu thương và người dân.
Theo đó, phường đã giao Ban Quản lý chợ tiếp tục nâng cấp, cải tạo một số hạng mục nhằm cải thiện điều kiện kinh doanh cho tiểu thương; đồng thời phối hợp với các phường có chợ để thực hiện công tác quản lý. Thời gian tới, các địa phương sẽ tiếp tục phối hợp, đề xuất, nghiên cứu mô hình quản lý phù hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chợ.
Bà Tô Thị Liễu Châu- Chủ tịch UBND xã Trung Thành, cho biết địa phương hiện có 1 chợ hạng II và 2 chợ hạng III. Xã đã kết hợp tổ chức điểm kinh doanh thực phẩm an toàn, sản phẩm OCOP tại chợ Vũng Liêm; sắp xếp lại các điểm kinh doanh và lồng ghép cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. Địa phương cũng xây dựng kế hoạch chuyển đổi mô hình kinh doanh, khai thác, quản lý các chợ trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030; hướng tới nâng chợ Vũng Liêm lên chợ hạng I, kết hợp phát triển siêu thị, qua đó tạo điều kiện thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.
Từng bước xây dựng chợ văn minh, hiện đại
Đầu tư cơ sở vật chất là điều kiện cần, nhưng để tăng sức cạnh tranh, chợ truyền thống còn phải thay đổi phương thức hoạt động, nâng chất lượng phục vụ và thích ứng với thói quen tiêu dùng mới.
Một trong những chuyển biến rõ nét là thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng được đưa vào các chợ. Với “Mô hình Chợ 4.0 - Thanh toán không dùng tiền mặt”, hơn 240 tiểu thương chợ Vĩnh Long đã được kết nối với 30 ngân hàng và các ví điện tử.
Tại chợ Phước Hậu, hiện có 3 điểm chợ với hơn 250 tiểu thương. Riêng điểm 1 (chợ Cua), là chợ hạng II, có khoảng 190 tiểu thương. Ông Huỳnh Văn Thảo- Phó Trưởng Ban Quản lý chợ Phước Hậu, cho biết 100% tiểu thương tại đây được tuyên truyền về thanh toán không dùng tiền mặt; hầu hết đã trang bị mã QR, ứng dụng thanh toán. Một số hộ còn sử dụng thiết bị thông báo bằng âm thanh khi nhận tiền chuyển khoản, giúp việc giao dịch thuận tiện hơn.
Ban Quản lý chợ thường xuyên tuyên truyền, vận động tiểu thương thay đổi thói quen giao dịch. Tuy nhiên, trở ngại hiện nay là một bộ phận tiểu thương lớn tuổi còn khó tiếp cận công nghệ và e ngại rủi ro khi thanh toán điện tử. Dù vậy, khi nhận thấy sự thuận tiện, nhiều người đã nhanh chóng thích nghi. Vừa qua, Hội Nông dân phường Phước Hậu phối hợp Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên phường và Ban Quản lý chợ hướng dẫn tiểu thương, người dân cài đặt, sử dụng ứng dụng thanh toán điện tử, quét mã QR và tiếp cận các nền tảng số phục vụ đời sống, sản xuất.
 |
| Chị Trương Thị Ngọc Trúc- tiểu thương chợ Phước Hậu, sử dụng mã QR để tạo thuận tiện cho khách hàng thanh toán không dùng tiền mặt. |
Là tiểu thương kinh doanh tạp hóa tại chợ Phước Hậu, chị Trương Thị Ngọc Trúc đã liên kết với ngân hàng để trang bị mã QR, đặt tại vị trí thuận tiện cho khách thanh toán. Theo chị, chuyển khoản giúp người mua và người bán giao dịch nhanh, giảm việc sử dụng tiền mặt. Song, trước thông tin về thủ đoạn kẻ gian dán mã QR giả chồng lên mã của chủ cửa hàng để chiếm đoạt tiền, chị luôn nhắc khách kiểm tra kỹ tên chủ tài khoản trước khi xác nhận giao dịch.
Theo ông Phạm Phước Trãi- Phó Giám đốc Sở Công Thương, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử, cửa hàng tiện lợi và hệ thống siêu thị đang tạo áp lực cạnh tranh ngày càng lớn đối với chợ truyền thống. Một bộ phận chợ có dấu hiệu giảm lượng khách, sức mua chưa ổn định; phương thức kinh doanh còn nhỏ lẻ, trong khi cơ sở vật chất, điều kiện vệ sinh, an toàn thực phẩm ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch phát triển chợ giai đoạn 2026-2030, hướng đến nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, từng bước hoàn thiện mạng lưới chợ, khắc phục tình trạng cơ sở vật chất xuống cấp và đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy, văn minh thương mại. Tỉnh sẽ cân đối nguồn vốn ngân sách đồng thời huy động nguồn lực xã hội để đầu tư xây dựng, nâng cấp, cải tạo và mở rộng hệ thống chợ.
Mục tiêu đến năm 2030, 100% chợ hạng I và hạng II triển khai thanh toán không dùng tiền mặt; 100% chợ xây dựng mới bảo đảm các yêu cầu về an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy, văn minh thương mại, an ninh trật tự. Tỉnh phấn đấu nâng cấp, cải tạo hơn 250 chợ, đầu tư xây dựng mới 9 chợ, đầu tư mở rộng 2 chợ; thu hút, mời gọi đầu tư 17 chợ (trong đó có 7 chợ đầu mối).
Thời gian tới, ngành công thương xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó các địa phương cần chủ động cân đối nguồn lực đầu tư; khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia xây dựng, cải tạo, nâng cấp và khai thác chợ; tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh, đào tạo nghiệp vụ cho cán bộ địa phương. Đặc biệt, chuyển đổi số cần được đẩy mạnh thông qua ứng dụng công nghệ trong quản lý, thanh toán không dùng tiền mặt, quảng bá sản phẩm và kết nối tiêu thụ hàng hóa, giúp tiểu thương thích ứng với xu thế kinh doanh hiện đại. Phát triển chợ cũng cần gắn với xây dựng nông thôn mới và tiêu chí chợ kinh doanh thực phẩm.
Trong dòng chảy của thương mại hiện đại, chợ truyền thống khó có thể đứng ngoài sự thay đổi. Đầu tư hạ tầng đồng bộ, đổi mới quản lý, bảo đảm vệ sinh, an toàn và đưa công nghệ vào từng giao dịch sẽ là những yếu tố quan trọng để chợ nâng sức cạnh tranh, tăng sức hút. Qua đó, hệ thống chợ vừa giữ được vai trò, giá trị đặc trưng vốn có, vừa đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiêu dùng, góp phần thúc đẩy thương mại - dịch vụ phát triển.
Bài, ảnh: H.TRÍ
