Phát triển HTX nông nghiệp gắn với cơ cấu lại ngành và xây dựng NTM đang được tỉnh xác định là giải pháp trọng tâm nhằm tổ chức lại sản xuất, mở rộng liên kết chuỗi giá trị và nâng cao thu nhập cho nông dân, trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng đối mặt nhiều thách thức.
 |
| Ruộng lúa tham gia Đề án Phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL của HTX Nông nghiệp Rạch Lọp, xã Hùng Hòa. |
Sản xuất theo chuỗi giá trị
Nông nghiệp tỉnh nhiều năm qua chủ yếu ở quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, phụ thuộc vào thương lái nên giá trị gia tăng thấp, tiềm ẩn nhiều rủi ro thị trường.
Trong bối cảnh đó, mô hình HTX kiểu mới từng bước khắc phục hạn chế của sản xuất cá thể, tạo nền tảng để tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn, đồng bộ và chuyên nghiệp hơn.
Tại HTX Nông nghiệp Rạch Lọp, xã Hùng Hòa, mô hình liên kết chuỗi giá trị lúa- gạo đang phát huy hiệu quả rõ nét. Sau gần 10 năm hoạt động, HTX có 519 thành viên, sản xuất trên diện tích hơn 350ha lúa và 119ha dừa, với vốn điều lệ 2 tỷ đồng. HTX hiện phát triển 7 loại hình dịch vụ và tạo việc làm thường xuyên cho 25 lao động địa phương.
Điểm nổi bật của HTX Nông nghiệp Rạch Lọp không chỉ ở quy mô diện tích, doanh thu, mà ở cách tổ chức sản xuất theo hướng chuỗi giá trị khép kín, lấy thành viên làm trung tâm.
Thay vì chỉ cung ứng dịch vụ đơn lẻ, HTX chủ động tham gia 2 khâu quan trọng nhất của chuỗi sản xuất lúa gạo là kiểm soát đầu vào và làm chủ đầu ra. HTX ký kết với 6 DN cung ứng giống, phân bón, thuốc BVTV nhằm bảo đảm vật tư đạt chất lượng và giá hợp lý. Thành viên mua vật tư thông qua HTX với giá thấp hơn thị trường từ 5-7 ngàn đồng/sản phẩm, qua đó giảm đáng kể chi phí sản xuất.
Ở khâu đầu ra, HTX Nông nghiệp Rạch Lọp không dừng lại ở việc bao tiêu lúa thô mà đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu gạo riêng và ký kết với 4 doanh nghiệp (DN) tiêu thụ sản phẩm. Hàng năm, HTX bao tiêu từ 1,5-1,8 ngàn tấn lúa thương phẩm cho thành viên; đồng thời chế biến, cung ứng ra thị trường khoảng 290 tấn gạo chất lượng cao.
3 sản phẩm mang thương hiệu “Gạo Rạch Lọp” đạt chuẩn OCOP 4 sao được cung cấp cho bếp ăn tập thể của DN, trường dân tộc nội trú, hệ thống đại lý, các cửa hàng OCOP trong và ngoài tỉnh. Nhờ liên kết ổn định với DN, giá lúa của thành viên HTX luôn cao hơn thị trường từ 20-50 đồng/kg trong khi chi phí đầu vào giảm nhờ mua vật tư tập trung nên lợi nhuận tăng thêm cho thành viên sau 10 năm hoạt động đạt trên 5 tỷ đồng.
Kết quả sản xuất, kinh doanh của HTX tăng trưởng qua từng năm. Năm 2023, HTX đạt doanh thu hơn 9,19 tỷ đồng, lợi nhuận gộp 937 triệu đồng; năm 2024, doanh thu tăng trên 15 tỷ đồng, lợi nhuận gộp hơn 1,4 tỷ đồng. Những con số này cho thấy khi tổ chức sản xuất bài bản, đúng Luật HTX, minh bạch tài chính và quản trị hiệu quả, mô hình HTX hoàn toàn có thể vận hành theo cơ chế thị trường, bảo đảm lợi ích hài hòa giữa tập thể và thành viên.
Bên cạnh đó, HTX Nông nghiệp Rạch Lọp cũng tích cực ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất. Đơn vị đã triển khai 50ha lúa theo Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL. Việc áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, sử dụng máy bay phun thuốc BVTV và quản lý đồng ruộng theo hướng giảm phát thải giúp giảm khoảng 30% lượng phân bón, thuốc hóa học; đồng thời tăng lợi nhuận khoảng 10% so với phương thức truyền thống.
Từ thực tiễn hoạt động, ông Huỳnh Đăng Khoa- Chủ tịch HĐQT HTX Rạch Lọp cho rằng, để phát triển bền vững, HTX phải đặt lợi ích thành viên lên hàng đầu, tổ chức sản xuất quy mô lớn, đồng bộ quy trình kỹ thuật nhằm nâng cao năng lực đàm phán với DN. Đồng thời, HTX cần chú trọng quản lý chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và ứng dụng công nghệ số trong quản trị.
Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị
Theo ông Võ Tiến Sĩ- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025 tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của HTX nông nghiệp. Thực tiễn cho thấy khi được tổ chức bài bản, hoạt động đúng Luật HTX và vận hành theo cơ chế thị trường, HTX là “cầu nối” và thực sự trở thành chủ thể trung tâm trong liên kết chuỗi giá trị nông sản.
Một trong những dấu ấn nổi bật là vai trò của HTX trong thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Thông qua HTX, sản xuất nông nghiệp được tổ chức theo vùng nguyên liệu tập trung, gắn với sản phẩm chủ lực như lúa gạo chất lượng cao, dừa và thủy sản. Nhiều HTX đã chủ động ký kết hợp đồng liên kết với DN trong cung ứng vật tư đầu vào, áp dụng quy trình sản xuất an toàn và bao tiêu sản phẩm đầu ra cho thành viên.
Hiện toàn tỉnh có 107 HTX thực hiện liên kết sản xuất- tiêu thụ; trong đó 74 HTX tham gia liên kết theo chuỗi giá trị tương đối ổn định. Việc liên kết không chỉ giảm rủi ro về giá, thị trường mà còn nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản, từng bước hình thành tư duy sản xuất theo đơn đặt hàng, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng.
Chương trình OCOP tiếp tục được triển khai hiệu quả thông qua hệ thống HTX. Đến nay, 113 HTX tại tỉnh có sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Ngành nông nghiệp phối hợp tổ chức cho nhiều lượt HTX tham gia hội chợ, diễn đàn xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ và quảng bá thương hiệu nông sản địa phương.
Không chỉ đóng vai trò trong phát triển kinh tế, HTX nông nghiệp còn góp phần quan trọng vào thực hiện tiêu chí xây dựng NTM, nhất là tiêu chí về tổ chức sản xuất, thu nhập và việc làm. Thông qua HTX, nhiều lao động nông thôn có việc làm ổn định; tinh thần hợp tác, liên kết trong cộng đồng được củng cố, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Từ thực tiễn triển khai, Sở Nông nghiệp và Môi trường xác định, sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của cấp ủy, chính quyền các cấp có ý nghĩa quyết định. Phát triển HTX phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của nông dân và yêu cầu của thị trường, tránh chạy theo số lượng, hình thức. Việc nâng cao năng lực quản trị, đào tạo đội ngũ cán bộ HTX được xem là khâu then chốt.
Hiện toàn tỉnh có 459 HTX nông nghiệp, trong đó có 217 HTX được xếp loại tốt, khá; 63 HTX xếp loại trung bình; 17 HTX yếu; số còn lại chưa phân loại do mới thành lập hoặc ngừng hoạt động. So với giai đoạn trước, tỷ lệ HTX hoạt động hiệu quả tăng lên, cho thấy xu hướng chuyển biến tích cực trong tổ chức và quản trị.
Thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh tiếp tục tham mưu triển khai giải pháp trọng tâm nhằm củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động của HTX nông nghiệp; hỗ trợ xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh khả thi; khuyến khích hình thành HTX theo ngành hàng, vùng nguyên liệu, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị gắn với sản phẩm chủ lực của tỉnh. Tăng cường hỗ trợ HTX tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi, đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất tập trung, đẩy mạnh ứng dụng khoa học- công nghệ và chuyển đổi số; chú trọng phát triển nguồn nhân lực, thu hút cán bộ trẻ, kỹ sư nông nghiệp tham gia quản lý, điều hành.
Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, hệ thống HTX nông nghiệp tại tỉnh được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò trung tâm trong tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và đóng góp quan trọng vào mục tiêu xây dựng NTM nâng cao, bền vững trong giai đoạn tới.
Bài, ảnh: TH. NGHI
