Trong cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị và thích ứng với thị trường, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang được các địa phương triển khai mạnh mẽ.
Tại tỉnh, nhiều diện tích sản xuất kém hiệu quả đã được chuyển sang loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp nhu cầu tiêu thụ. Trong đó, mô hình trồng chanh không hạt phục vụ xuất khẩu đang mang lại kết quả tích cực, giúp người dân cải thiện thu nhập và ổn định sản xuất.
 |
| Ông Châu Văn Hòa- Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh (thứ hai, từ trái sang) tham quan vườn chanh không hạt ấp Đai Tèn, xã Song Lộc. |
Nâng giá trị chanh không hạt
Những năm gần đây, tại xã Song Lộc, Tân An, Phong Thạnh, Tập Sơn, phong trào chuyển đổi từ trồng lúa và vườn tạp sang loại cây có giá trị kinh tế cao diễn ra mạnh mẽ. Trong đó, chanh không hạt dần khẳng định vai trò là cây trồng chủ lực nhờ phù hợp điều kiện thổ nhưỡng, dễ chăm sóc, cho năng suất cao và có thị trường tiêu thụ ổn định.
Tiêu biểu trong quá trình chuyển đổi là mô hình của Chi hội Nghề nghiệp trồng chanh không hạt xã Song Lộc và HTX Trồng chanh không hạt Thành Chí (xã Tân An), cho thấy hiệu quả vượt trội so với phương thức sản xuất truyền thống, đặc biệt khi được tổ chức theo chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Thực hiện định hướng phát triển kinh tế tập thể gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, Liên minh HTX tỉnh đã tích cực hỗ trợ xây dựng mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị, qua đó tăng cường liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp (DN), bảo đảm đầu ra và giảm thiểu rủi ro thị trường.
Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Trồng chanh không hạt Thành Chí, thành lập năm 2022, hiện có 10 thành viên chính thức và 122 thành viên liên kết. HTX đã xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 240ha tại xã Tân An, Song Lộc, Bình Phú…, trong đó khoảng 90ha đang cho thu hoạch. Tính chung toàn vùng liên kết, diện tích đạt hơn 188ha với 186 hộ tham gia tại 16 xã.
Hiệu quả kinh tế từ cây chanh không hạt được ghi nhận rõ nét khi lợi nhuận bình quân đạt từ 500-600 triệu đồng/ha/năm, cao hơn nhiều lần so với trồng lúa. Về năng suất, cây từ 18 đến dưới 36 tháng tuổi đạt khoảng 6,5 tấn/ha; khi trên 36 tháng, năng suất tăng lên 30-40 tấn/ha, thậm chí 50-70 tấn/ha/năm nếu chăm sóc tốt.
Theo ông Phan Đức Tài- Giám đốc HTX Thành Chí, chi phí đầu tư ban đầu dao động từ 110-130 triệu đồng/ha, nhưng nhờ thu hoạch định kỳ 2 lần/tháng, nông dân có thể hoàn vốn sau 12-20 đợt thu hoạch.
Khi tham gia HTX, thành viên còn được hỗ trợ kỹ thuật, tập huấn quy trình sản xuất đạt chuẩn và tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi khoảng 50 triệu đồng/hộ. Hiện mỗi tháng, HTX thu mua và cung ứng từ 120-150 tấn chanh nguyên liệu; vào mùa thuận, sản lượng có thể đạt 200-250 tấn/tháng. Toàn bộ sản phẩm được bao tiêu ổn định, giúp nông dân yên tâm sản xuất và gắn bó lâu dài với mô hình.
Liên kết tiêu thụ, ổn định đầu ra
Sự liên kết giữa HTX và DN đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu thụ sản phẩm. HTX Thành Chí đã ký kết hợp đồng với Công ty TNHH MTV The Fruit Republic Cần Thơ để xuất khẩu sang thị trường Hà Lan.
Nhờ đó, giá thu mua luôn ổn định và có lợi cho người trồng. Cụ thể, giá thu mua tối thiểu được đảm bảo không thấp hơn 10 ngàn đồng/kg. Khi giá thị trường tăng, DN sẽ thu mua theo giá thị trường và cộng thêm phần thưởng theo tỷ lệ xuất khẩu. Điều này tạo động lực lớn cho nông dân nâng cao chất lượng sản phẩm.
Anh Sơn Hải Phong- Chi hội trưởng Chi hội Nghề nghiệp trồng chanh không hạt xã Song Lộc cho biết, hiện chi hội có 29 thành viên với diện tích gần 31ha. Tất cả đều được HTX ký hợp đồng bao tiêu và hỗ trợ kỹ thuật sản xuất. Theo anh Phong, việc tham gia mô hình liên kết giúp nông dân an tâm hơn vì có đầu ra ổn định, đồng thời được hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn. Qua đó, hình thành vùng nguyên liệu đạt chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu.
Cùng chung niềm phấn khởi, ông Trần Phương Khanh- thành viên Chi hội Nghề nghiệp trồng chanh không hạt xã Song Lộc, cho biết gia đình ông đã chuyển đổi 1,7ha đất lúa sang trồng chanh không hạt. Từ năm 2024 đến nay, vườn chanh đã cho thu hoạch ổn định, với năng suất khoảng 50 tấn/ha.
Nhờ giá bao tiêu không thấp hơn 10 ngàn đồng/kg, có thời điểm lên đến 25-30 ngàn đồng/kg, sau khi trừ chi phí và thuê nhân công, mỗi năm gia đình ông đạt lợi nhuận từ 350-400 triệu đồng/ha. Theo ông Khanh, tham gia mô hình giúp giảm áp lực về đầu ra và kỹ thuật, đồng thời sản xuất theo kế hoạch nên hạn chế tình trạng dư thừa nông sản.
Hướng đến vùng nguyên liệu quy mô lớn
Trước hiệu quả rõ rệt từ mô hình, tỉnh đang định hướng mở rộng diện tích trồng chanh không hạt nhằm hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ xuất khẩu.
Ông Thái Phước Lộc- Giám đốc Liên minh HTX tỉnh, cho biết: Mô hình liên kết trồng chanh không hạt mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp 5-6 lần so với trồng lúa, đồng thời tạo việc làm ổn định cho hơn 150 lao động và góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân theo hướng liên kết, đáp ứng nhu cầu thị trường.
Tỉnh phấn đấu đến hết năm 2026, diện tích toàn tỉnh dự kiến đạt 250ha và tiếp tục mở rộng lên 500ha vào giai đoạn 2027-2030, hình thành vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu. DN đã cam kết bao tiêu sản phẩm, áp dụng chính sách thưởng theo chất lượng nhằm khuyến khích sản xuất đạt chuẩn. Nông dân tham gia mô hình được hỗ trợ vốn vay ưu đãi, giống và kỹ thuật canh tác.
 |
| Nông dân thu hoạch chanh không hạt. |
Phát biểu tại buổi làm việc với Đoàn Công ty TNHH MTV The Fruit Republic và đại diện Cơ quan DN Hà Lan, đơn vị thu mua chanh không hạt xuất khẩu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh- Châu Văn Hòa, nhấn mạnh, để phát triển bền vững mô hình này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, DN, HTX và nông dân. Tại các buổi làm việc với đối tác nước ngoài, lãnh đạo tỉnh đã thể hiện rõ quyết tâm xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế.
Lãnh đạo UBND tỉnh đánh giá cao vai trò của DN trong việc kết nối tiêu thụ, đưa nông sản Việt Nam vươn ra thế giới. Đồng thời, tỉnh cam kết tạo điều kiện thuận lợi để DN đầu tư, mở rộng liên kết sản xuất. Tỉnh sẽ chỉ đạo các ngành, địa phương phối hợp xây dựng quy hoạch vùng trồng phù hợp; nghiên cứu phát triển vườn ươm giống chất lượng cao; tăng cường tập huấn kỹ thuật; đồng thời hoàn thiện cơ chế hỗ trợ nông dân và HTX.
Bên cạnh đó, quan tâm xây dựng mối quan hệ đối tác nhằm huy động nguồn lực phát triển vùng nguyên liệu. Mô hình hiệu quả sẽ được tổ chức tham quan, học tập và nhân rộng, góp phần lan tỏa cách làm hay trong sản xuất nông nghiệp.
Mô hình chanh không hạt hướng đến xuất khẩu đang từng bước tạo dấu ấn về chất lượng và uy tín cho nông sản Vĩnh Long trên thị trường quốc tế. Với sự chung tay của chính quyền, DN và nông dân, tỉnh kỳ vọng phát triển chanh không hạt thành ngành hàng chủ lực, góp phần nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển bền vững.
Bài, ảnh: SƠN TUYỀN
