Cây dừa trên vùng đất cồn Tam Hiệp

Trong bối cảnh thị trường dừa truyền thống thường xuyên đối mặt với tình trạng giá cả bấp bênh, thiếu tính chủ động, mô hình kinh doanh mang tính đột phá có tên gọi “Cây dừa cho bạn- Tấm lòng trao đi”, tại cồn Tam Hiệp, xã Phú Thuận ra đời.

Mô hình này mở ra cách làm mới, thay đổi tư duy từ sản xuất đến tiêu thụ dừa theo hướng chuyển đổi số, thương mại điện tử và minh bạch.

Thu hoạch mật ong trong vườn dừa của anh Nguyễn Huy Ninh.

“Định danh” cho dừa

Cây dừa xiêm xanh Bến Tre đã được Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ KH-CN cấp chỉ dẫn địa lý từ nhiều năm; xây dựng mã số vùng trồng được ngành nông nghiệp triển khai khá tốt trên địa bàn tỉnh thời gian qua. Tuy vậy, việc định danh cho từng cây dừa để xác định cây dừa của hộ trồng nào, quy trình chăm sóc ra sao, thậm chí có thể quan sát theo dõi hình ảnh, năng suất dừa qua kết nối camera trực tuyến là “chuyện mới” trên vùng đất cồn.

Người ấp ủ để đưa ra ý tưởng thực hiện mô hình này là anh Lý Thái Hồng Minh, từng khởi nghiệp với sản phẩm cà phê “mộng dừa”. Từ đó, giúp nâng giá trị mộng dừa thay vì bỏ đi hoặc bán chỉ vài ngàn một ký như trước đây.

Anh Lý Thái Hồng Minh chia sẻ: “Có lúc dừa lên giá, bà con không còn dừa để bán. Lúc dừa rộ, rớt giá, người trồng đành chịu. Trong khi, người tiêu dùng ở các nơi rất muốn được uống nước dừa có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, minh bạch cũng là một vấn đề khó. Từ trăn trở đó, ý tưởng về một mô hình bán dừa chủ động, minh bạch, gắn kết trực tiếp người trồng với người tiêu dùng bắt đầu hình thành”.

Ý tưởng ấy được sự đồng cảm từ những nhà vườn gắn bó lâu năm với đất cồn Tam Hiệp, xã Phú Thuận- đó là anh Nguyễn Huy Ninh, người đã sống và làm vườn ở đây từ sau năm 1975. Hiện anh Ninh có gần 1ha trồng dừa xiêm xanh. Bước đầu, anh thí điểm mô hình với 2.000m2 và dự kiến sẽ tiếp tục phát triển theo lộ trình.

Khác với cách mua bán truyền thống là thương lái vào vườn, mức giá theo thời điểm. Mô hình mới này tiếp cận theo hướng hoàn toàn khác: Khách hàng “thuê” cây dừa theo năm. Mỗi cây dừa được định danh bằng mã QR gắn trực tiếp trên thân cây.

Chỉ cần quét mã, người thuê có thể biết rõ cây dừa đó trồng bao lâu, chăm sóc ra sao, quy trình canh tác thế nào, thu hoạch vào thời điểm nào. Người thuê có thể tham quan vườn và chọn cây để thuê hoặc chọn thuê qua các kênh thương mại điện tử mà không cần đến tận vườn. Cách thức thu hoạch sẽ do người thuê lựa chọn là tự đến vườn hái hoặc giao lại cho nhà vườn hái và giao tận nơi.

Trong khi, giá dừa thị trường có lúc chỉ 3-4 ngàn đồng/trái, với mô hình này, doanh nghiệp liên kết thu mua trực tiếp với nhà vườn, với mức giá 10 ngàn đồng/trái đối với dừa loại 1, nặng từ 1,2kg trở lên. Giá được ký kết rõ ràng, không phụ thuộc mùa vụ, giúp người trồng dừa tránh được cảnh “được mùa mất giá”. Mỗi trái dừa sau khi trừ chi phí vận chuyển còn lại khoảng 9 ngàn đồng.

Đối với những trái dừa nhỏ, kém chất lượng sẽ không được thu mua giá cao. Do đó, nhà vườn sẽ chủ động cắt bỏ sớm để tập trung dinh dưỡng cho trái đạt chuẩn. “Làm vậy tuy nhìn thì tiếc, nhưng về lâu dài cây khỏe hơn, trái to đều, bán được giá cao hơn”, anh Ninh chia sẻ.

Bền vững để vươn xa

Phấn khởi vì tìm ra được hướng đi mới cho cây trồng, nhà vườn Nguyễn Huy Ninh cho biết, trước nay Tam Hiệp là vùng đất chủ yếu trồng nhãn, đặc biệt là loại nhãn xuồng cơm vàng, nhưng do ảnh hưởng biến đổi khí hậu, hạn mặn gay gắt, giá cả chưa ổn định nên nhiều nhà vườn chủ động chuyển đổi sang trồng dừa uống nước xiêm xanh, xiêm dứa.

“Hồi trước trồng nhãn, hơn 40 năm thì cây già, sâu bệnh nhiều, giá cả lại bấp bênh. Làm cực mà lời chẳng bao nhiêu. Khi chuyển sang trồng dừa, tôi nhận ra đây là loại cây chịu đất, chịu nước, ít tốn công hơn, tuổi thọ kéo dài hàng chục năm. Nhưng dù vậy, bài toán đầu ra vẫn luôn khiến người trồng dừa thấp thỏm… Do đó, sau khi được nghe trao đổi ý tưởng mới từ anh Lý Thái Hồng Minh với mục tiêu nâng cao giá trị cây dừa, giúp phát triển vườn dừa bền vững, tôi phấn khởi hợp tác. Vì tôi tin rằng giá dừa sẽ ổn định lâu dài hơn...”, anh Ninh nhớ lại.

Điểm cốt lõi của mô hình không chỉ nằm ở công nghệ, mà là sự minh bạch và niềm tin. Khách hàng không chỉ mua 1 trái dừa để uống, mà họ biết rõ trái dừa đó đến từ đâu, ai trồng, trồng như thế nào. Đó là sự kết nối thật sự giữa người tiêu dùng và người nông dân.

Anh Hồng Minh nhấn mạnh ý nghĩa về thông điệp “Tấm lòng trao đi”: Khi một người ở TP Hồ Chí Minh hay Hà Nội thuê 1 cây dừa của người dân ở xã Phú Thuận, tức là họ đang góp phần giúp nhà vườn có thu nhập ổn định, để nhà vườn yên tâm đầu tư chăm sóc vườn cây theo hướng sạch, lâu dài. Đổi lại, họ sẽ “mát dạ” vì nhận được những trái dừa đạt chuẩn, ngọt thanh đặc trưng của vùng nước lợ Tam Hiệp- hương vị dừa đặc trưng mà nhiều người sành dừa vẫn gọi là “uống một lần là nhớ”.

Ông Nguyễn Công Thành là một trong những người đặt cây dừa xiêm xanh đầu tiên trên đất cồn Tam Hiệp cho rằng: Mô hình này đã giúp người nông dân “làm chủ” phần nào số phận nông sản của mình. Vì trước đây, bán dừa là phó mặc cho thương lái. Giờ mình biết chắc mỗi trái dừa làm ra sẽ đi đâu, bán cho ai, giá bao nhiêu.

Bước đầu, mô hình này có thể chưa lớn về quy mô, nhưng lại mang ý nghĩa lớn về tư duy. Từ đây, nhà nông và doanh nghiệp càng nhận ra sâu sắc rằng làm nông nghiệp không chỉ là chuyện trồng và bán, mà còn là câu chuyện của niềm tin, của sự sẻ chia và của những giá trị được trao đi hai chiều. Những hàng dừa xanh mướt, sâu hun hút trên vùng đất cồn Tam Hiệp đang hứa hẹn một tương lai phát triển bền vững hơn, gắn với du lịch xanh, du lịch sinh thái.

Bài, ảnh: CẨM TRÚC