Phấn đấu kim ngạch xuất khẩu dừa của tỉnh đạt 1 tỷ USD

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dừa của tỉnh ước đạt khoảng 600 triệu USD, khẳng định vị thế “thủ phủ” dẫn đầu ngành hàng dừa Việt Nam. Sở hữu hơn 120 ngàn hecta dừa, chiếm 65% diện tích cả nước, tỉnh hiện có vùng nguyên liệu lớn, ổn định và chất lượng nhất.

Tỉnh đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu dừa đạt 1 tỷ USD trong vòng 2 năm tới, thông qua thúc đẩy công nghệ chế biến, chuẩn hóa vùng trồng và siết chặt liên kết “4 nhà”: Nhà nước- nhà khoa học- doanh nghiệp- nông dân.

Sản xuất các sản phẩm xuất khẩu từ dừa. Ảnh: CẨM TRÚC

Tối ưu lợi thế

Theo nhận định của nhiều doanh nghiệp kinh doanh ngành hàng dừa, Việt Nam chỉ chiếm khoảng 2% diện tích dừa thế giới, nhưng giá trị gia tăng cao hơn trung bình toàn cầu gần 3 lần nhờ đa dạng hóa sản phẩm, phát triển chế biến sâu. Đây là tiền đề lớn để tỉnh nâng cao giá trị ngành hàng này, hướng đến chuỗi sản phẩm xuất khẩu có giá trị cao.

Ông Châu Hữu Trị- Giám đốc Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, lợi thế lớn nhất của cây dừa tỉnh nằm ở điều kiện tự nhiên đặc thù.

Địa phương nằm giữa hai nhánh sông Tiền và sông Hậu, đón nhận lượng phù sa dồi dào của hệ thống sông Mekong với nhiều cửa sông đổ ra biển. Nhờ đó, cây dừa sinh trưởng mạnh, hấp thu dinh dưỡng tốt, cho quả nhiều nước, ngọt và cơm dày- yếu tố rất quan trọng đối với chế biến sâu. Nhờ vậy, tỉnh được đánh giá là vùng có chất lượng dừa hàng đầu Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Trị cho rằng, lợi thế lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng. Toàn tỉnh hiện có 183 doanh nghiệp chế biến, nhưng liên kết chuỗi ngành hàng này vẫn còn “điểm nghẽn”. Mối liên kết giữa Nhà nước- nhà khoa học- doanh nghiệp- nông dân còn lỏng lẻo; tính ràng buộc pháp lý chưa cao dẫn đến dễ “đứt gãy”, hợp đồng dễ bị phá vỡ khi thị trường biến động.

Ngay cả với dừa hữu cơ là sản phẩm có giá trị cao, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, quy trình chứng nhận, kiểm soát dịch hại… vẫn chưa có hành lang pháp lý thống nhất, gây khó khăn cho việc mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế. Trong khi chuỗi giá trị chỉ bền vững khi lợi ích và rủi ro được chia sẻ công bằng, minh bạch giữa các bên- ông Trị nhấn mạnh.

Theo ông Trị, có một tín hiệu tích cực là 90% công nghệ chế biến dừa của Việt Nam hiện do doanh nghiệp trong nước làm chủ. Công nghệ chế biến sâu có thể khai thác hầu hết toàn bộ cây dừa, tạo ra các sản phẩm đa dạng từ thực phẩm, thủ công mỹ nghệ, than hoạt tính, phân hữu cơ… Đây là dư địa phát triển rất lớn để nâng kim ngạch xuất khẩu trong thời gian tới. Nếu tận dụng tốt các cơ hội này, ngành dừa tỉnh hoàn toàn có khả năng vượt ngưỡng 1 tỷ USD trong vòng 2 năm tới.

Từ thực tế trên, Trung tâm Khuyến nông kiến nghị Trung ương sớm xây dựng quy hoạch tổng thể ngành dừa Việt Nam, đánh giá rõ thế mạnh cũng như điểm nghẽn; đồng thời ban hành cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ cao và thúc đẩy khởi nghiệp nông nghiệp trong lĩnh vực dừa.

Chuẩn hóa vùng nguyên liệu, thắt chặt liên kết

Công ty CP Trà Bắc (Trabaco) ở phường Long Đức là một trong những doanh nghiệp chế biến sâu quy mô lớn ở tỉnh, với thị trường xuất khẩu hơn 30 quốc gia. Doanh nghiệp hiện sản xuất đa dạng các sản phẩm từ dừa như xơ dừa, thảm xơ dừa dệt kim, than hoạt tính, nước cốt dừa cấp đông, cơm dừa sấy khô...

Ông Huỳnh Khắc Nhu- Tổng Giám đốc Công ty CP Trà Bắc cho biết: Dòng vốn đầu tư trong nước và FDI đang đổ mạnh về ngành dừa tỉnh với nhiều dự án có mức đầu tư lên đến 500-1.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu lại chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất, khiến các nhà máy phải “tranh mua” hoặc mở rộng thu mua sang các địa phương lân cận.

Quy mô sản xuất nhỏ lẻ là điểm hạn chế của ngành dừa tỉnh. Toàn tỉnh chỉ có khoảng 2% số hộ trồng dừa có diện tích từ 5ha trở lên.

Trong khi đó, để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu dừa tươi và dừa nguyên liệu công nghiệp, vùng trồng phải đồng đều tuổi cây, mật độ và tiêu chuẩn trái. Do đó, ông Nhu đề xuất, tỉnh cần tập trung cải tạo vườn dừa tạp, quản lý vùng trồng theo mã số truy xuất nguồn gốc và phát triển hệ thống thu hoạch- vận chuyển đồng bộ. Dừa có tuổi thọ kinh tế trên 60 năm. Nếu tổ chức sản xuất bài bản, cây dừa có thể tạo chuỗi giá trị kéo dài.

Ông Phạm Hồng Dương- Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Xuất nhập khẩu Bến Tre (Betrimex) cho rằng, dừa Việt Nam đang có vị thế ngày càng tăng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam hiện khai thác khoảng 1,7 tỷ trái dừa mỗi năm, sản lượng xếp thứ 6 thế giới, nhưng đang dẫn đầu thế giới về xuất khẩu nước dừa đóng hộp. Năm 2024, ngành dừa Việt Nam đạt 1,048 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu nhưng nếu đẩy mạnh chế biến sâu, con số này hoàn toàn có thể tăng lên 1,8 tỷ USD/năm.

Tỉnh hiện có hơn 30 ngàn hecta dừa công nghiệp sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ đạt chuẩn quốc tế (USDA, EU, China, JAS, Kora...). Nhu cầu thị trường đối với dừa hữu cơ ngày càng tăng, đòi hỏi địa phương cần có các giải pháp đồng bộ để bảo vệ và phát triển vùng nguyên liệu này, từ khâu truy xuất nguồn gốc, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học. Chỉ cần sâu bệnh bùng phát 1 tháng, sản lượng có thể mất cả 1 năm sau. Bảo vệ vùng dừa hữu cơ phải đặt lên hàng đầu- ông Dương khuyến nghị.

Đồng hành cùng nông dân và doanh nghiệp

Ông Văn Hữu Huệ- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, ngành nông nghiệp sẽ đồng hành cùng nông dân và doanh nghiệp để phát triển bền vững ngành hàng dừa, qua đó nâng tầm vị thế “thủ phủ” dừa của cả nước. Thời gian tới, ngành dừa tỉnh sẽ tập trung vào 3 “trụ cột” chính: phát triển vùng nguyên liệu bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu, đẩy mạnh chế biến sâu và tăng cường quản lý, liên kết chuỗi giá trị.

Về vùng nguyên liệu, tỉnh hình thành các vùng dừa hữu cơ đạt chuẩn quốc tế, quản lý mã số vùng trồng; đồng thời, tuyển chọn giống dừa chịu hạn, mặn; áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải và hệ thống tưới tiết kiệm. Cùng với đó, địa phương cũng duy trì, phát triển các loại thiên địch (ong ký sinh, bọ đuôi kìm) để phòng trừ sâu hại trên cây dừa; nhân rộng các mô hình canh tác dừa thích ứng biến đổi khí hậu; chú trọng phát triển du lịch sinh thái, làng nghề và sản phẩm OCOP từ dừa, nhất là sản phẩm đặc trưng từ dừa sáp.

Về chế biến, ông Huệ phân tích, so với các nước có nền công nghiệp dừa lâu đời như Philippines, Indonesia, ngành dừa Việt Nam vẫn yếu ở khâu chế biến sâu, công nghệ bảo quản dừa tươi uống nước của nhiều doanh nghiệp còn mang tính bán thủ công.

Trong khi các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ, EU, Trung Quốc ngày càng áp dụng tiêu chuẩn nghiêm ngặt, đòi hỏi ngành dừa phải đổi mới mạnh mẽ hơn để thích ứng và phát triển bền vững. Tỉnh sẽ xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi để thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu hiện đại, tận dụng tối đa tất cả các bộ phận của cây dừa để tăng giá trị sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

VĨNH NGHI