Sau thời gian dài chậm tiến độ, Dự án Quản lý nước Bến Tre (JICA3) đã có chuyển động mới khi 2 cống Vàm Thơm và Vàm Nước Trong chính thức khởi công ngày 18/8. Đối với cống Cái Quao - công trình có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát nguồn nước vùng cù lao Minh, người dân vẫn mong chờ từng ngày.
 |
| Phối cảnh công trình cống Cái Quao sau khi hoàn thành. Ảnh do Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng thủy lợi 10 cung cấp |
Tạo chuyển động mới cho JICA3
Nhiều năm qua, câu chuyện ngọt - mặn luôn là nỗi lo thường trực đối với người dân trên các vùng cù lao Minh, cù lao Bảo và cù lao An Hóa, nơi có thế mạnh sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây dừa. Hạn hán, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, khiến nhiều diện tích vườn cây thiếu nước ngọt, giảm năng suất, tăng chi phí sản xuất. Vì vậy, hệ thống cống ngăn mặn, trữ ngọt được kỳ vọng tạo lá chắn bảo vệ vùng sản xuất, giúp người dân chủ động hơn trước những diễn biến bất lợi của thời tiết.
Dự án JICA3 được triển khai trong giai đoạn 2019-2030, với tổng mức đầu tư 7.578 tỷ đồng, trong đó vốn đối ứng 3.420 tỷ đồng và vốn vay ODA 4.158 tỷ đồng. Lũy kế giải ngân đến hết năm 2025 đạt 634,672 tỷ đồng.
Theo Quyết định 4219/QĐ-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về điều chỉnh kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách trung ương năm 2026, dự án được điều chỉnh giảm 803 tỷ đồng kế hoạch vốn, từ 1.579,845 tỷ đồng còn 776,845 tỷ đồng.
Trong đó, vốn ODA giảm từ 818,932 tỷ đồng còn 15,932 tỷ đồng; vốn đối ứng giữ nguyên 760,913 tỷ đồng. Việc điều chỉnh giảm vốn ODA đối với phần dự án do Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng thủy lợi 10 (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thực hiện được ghi nhận do chưa hoàn thành đấu thầu xây lắp trong năm.
Sau điều chỉnh, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng thủy lợi 10 được giao kế hoạch vốn 767,915 tỷ đồng, Ban Quản lý Dự án nông nghiệp tỉnh được giao 8,930 tỷ đồng.
Theo quy hoạch, hợp phần xây dựng của dự án gồm 8 cống ngăn mặn: An Hóa, Thủ Cửu, Bến Tre, Tân Phú, Bến Rớ, Cái Quao, Vàm Nước Trong và Vàm Thơm; trạm bơm điện Tân Phú và hệ thống giám sát, quan trắc tự động. Trong đó, cống Tân Phú và Bến Rớ đã hoàn thành. 4 cống Thủ Cửu, Cái Quao, An Hóa và Bến Tre sử dụng vốn ODA Nhật Bản; 2 cống Vàm Thơm và Vàm Nước Trong sử dụng vốn trong nước.
Sau thời gian dài gặp khó khăn trong quá trình triển khai, ngày 18/8, gói thầu xây lắp cống Vàm Nước Trong và cống Vàm Thơm (XL2-JICA3) chính thức khởi công.
Cống Vàm Thơm được xây dựng trên sông Vàm Thơm, khu vực bờ đông thuộc xã Thành Thới và bờ tây thuộc xã Nhuận Phú Tân. Công trình có tổng chiều rộng thông nước 82m, gồm 2 khoang cống rộng 35m và 1 khoang âu thuyền rộng 12m. Cầu giao thông đi kèm dài khoảng 348,6m, gồm 10 nhịp, mặt cầu rộng 7m.
Trong khi đó, cống Vàm Nước Trong được xây dựng trên sông Vàm Nước Trong, khu vực bờ đông thuộc xã Đồng Khởi và bờ tây thuộc xã Tân Thành Bình. Công trình có tổng chiều rộng thông nước 102m, gồm 3 khoang cống rộng 30m, 1 khoang âu thuyền rộng 12m. Cầu giao thông dài khoảng 366,18m, gồm 11 nhịp, mặt cầu rộng 7m.
Đáng chú ý, cả 2 công trình đều được thiết kế kết hợp hệ thống cống với âu thuyền, đường cá đi rộng 1,5m, cầu giao thông và đường quản lý vận hành. Việc bố trí âu thuyền không chỉ phục vụ kiểm soát nguồn nước mà còn góp phần duy trì hoạt động giao thông thủy trong khu vực. Hệ thống cửa van vận hành bằng xi lanh thủy lực, kết hợp hệ thống quan trắc, điện điều khiển và máy phát điện dự phòng.
2 công trình dự kiến hoàn thành vào tháng 3/2029. Khi đưa vào vận hành, các cống sẽ góp phần kiểm soát mặn, điều tiết nguồn nước, phục vụ sản xuất và sinh hoạt, đồng thời tăng cường khả năng kết nối giao thông thủy, bộ.
Cống Cái Quao dự kiến khởi công vào quý I/2027
Vị trí xây dựng cống Cái Quao nằm giáp ranh giữa xã An Định và Đồng Khởi, có vai trò quan trọng trong kiểm soát nguồn nước, bảo vệ sản xuất nông nghiệp của khu vực.
Tại cuộc tiếp xúc cử tri trong tháng 11 tại xã An Định, nhiều ý kiến bày tỏ mong muốn công trình sớm được triển khai. Ông Nguyễn Văn Huệ, ấp Tân Phú Đông, kiến nghị cơ quan chức năng quan tâm đẩy nhanh tiến độ, sớm khởi công cống Cái Quao nhằm bảo vệ cây trồng, nhất là cây dừa- loại cây chủ lực mang lại thu nhập cho người dân địa phương.
Nỗi lo của người dân không chỉ là thiệt hại trước mắt mà còn là tính bền vững của sản xuất. Nguồn nước không được kiểm soát, tình trạng nước mặn xâm nhập, nước ngọt khan hiếm sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến vườn cây, làm gia tăng chi phí chăm sóc và nguy cơ giảm năng suất. Vì vậy, cống Cái Quao còn gắn trực tiếp với khả năng duy trì sinh kế của người dân.
Giải trình tại buổi tiếp xúc cử tri ngày 9/11, ông Nguyễn Văn Trung - Chủ tịch UBND xã An Định cho biết: “Địa phương đã nhiều lần kiến nghị về tiến độ công trình và có văn bản gửi cơ quan chuyên môn để tìm hiểu. Theo thông tin địa phương nhận được, do sử dụng nguồn vốn tài trợ nước ngoài nên cống Cái Quao phải thực hiện thủ tục đấu thầu quốc tế, khác với 2 cống Vàm Thơm và Vàm Nước Trong sử dụng vốn trong nước”.
Ông Nguyễn Văn Đảm - Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Thành Thới, đại diện Tổ đại biểu HĐND tỉnh số 11 thông tin về những khó khăn trong quá trình triển khai các công trình thuộc dự án. Theo ông Đảm, do sử dụng vốn quốc tế nên quá trình chuẩn bị, đàm phán và đấu thầu phải tuân thủ nhiều quy trình, thủ tục phức tạp. Việc biến động giá cả, tỷ giá giữa đồng nội tệ và ngoại tệ cũng tác động đến quá trình cân đối, bố trí nguồn vốn.
Ông Nguyễn Hồng Hưng - Phó Giám đốc Quản lý Dự án JICA3 thuộc Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng thủy lợi 10, cho biết: Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng thủy lợi 10 cùng các nhà thầu thi công gói thầu XL2-JICA3 (cống Vàm Thơm, Vàm Nước Trong) thuộc Dự án JICA đang tập trung tổ chức thi công, đảm bảo tiến độ dự án.
Tại công trường, không khí lao động diễn ra khẩn trương, đồng loạt nhằm đẩy nhanh tiến độ đào hố móng âu thuyền, đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt quy trình đóng cọc thí nghiệm và cọc đại trà âu thuyền nhằm bảo đảm tuyệt đối chất lượng kết cấu. Việc sản xuất cọc ống thép (SPSP) đường kính 1200mm tại nhà máy cũng đang bắt đầu triển khai, sẵn sàng cho kế hoạch đóng cọc, gia cố móng các trụ pin cống trong thời gian tới.
Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng thủy lợi 10 và các nhà thầu không chủ quan, cam kết tập trung tối đa nguồn lực để tăng tốc thi công, bảo đảm chất lượng công trình để kịp thời nghiệm thu khối lượng, giải ngân vốn theo đúng cam kết với bộ và Chính phủ.
“Đối với cống Cái Quao, dự án phải đấu thầu quốc tế, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng thủy lợi 10 đã tổ chức mời thầu, nhưng số lượng nhà thầu tham gia chưa đạt yêu cầu. Ban sẽ tổ chức đấu thầu lại. Do phụ thuộc nhà thầu mua hồ sơ tham gia đấu thầu và thép đặc chủng mua rất khó, ban sẽ nỗ lực và nếu mọi việc thuận lợi, dự án cống Cái Quao sẽ được triển khai khởi công trong quý I/2027” - ông Nguyễn Hồng Hưng thông tin.
Với tổng diện tích tự nhiên được kiểm soát khoảng 204.270ha, phục vụ chủ động lấy nước, tiêu nước cho khoảng 110.442ha đất nông nghiệp và cung cấp nước ngọt cho gần 207.300 hộ dân, JICA3 có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một dự án thủy lợi đơn thuần. Việc 2 cống Vàm Thơm và Vàm Nước Trong khởi công đã tạo chuyển biến tích cực, nhưng để phát huy hiệu quả tổng thể, các công trình còn lại, trong đó có cống Cái Quao, cần sớm được triển khai. Đó cũng là điều người dân mong mỏi, bởi mỗi mùa hạn, mặn gây thiếu nước ngọt đều đặt thêm áp lực lên vườn cây và sinh kế của người dân vùng cù lao.
THẠCH THẢO
