Cây dừa tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những ngành hàng chủ lực được tỉnh định hướng phát triển theo hướng nâng cao giá trị và hoàn thiện chuỗi liên kết. Từ mở rộng vùng nguyên liệu, phát triển dừa hữu cơ đến đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng sản phẩm và khai thác phụ phẩm theo hướng tuần hoàn, ngành dừa đang từng bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang phát triển chuỗi giá trị, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu.
 |
| Mứt dừa sáp của cơ sở sản xuất mứt, kẹo dừa sáp Cẩm Hằng (xã Cầu Kè), góp phần nâng giá trị cây dừa thông qua chế biến sâu. |
Xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ
Giai đoạn 2020-2025, diện tích dừa của tỉnh tăng từ 107,935 ngàn ha lên khoảng 120,951 ngàn ha, chiếm trên 50% diện tích dừa cả nước. Sản xuất dừa ngày càng được tổ chức theo hướng hàng hóa, chú trọng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và tiêu chuẩn sản xuất an toàn.
Phát huy lợi thế vùng nguyên liệu, tỉnh định hướng tiếp tục tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng dừa tập trung gắn với chuỗi giá trị. Đến tháng 8/2026, toàn tỉnh có hơn 123 ngàn ha dừa, trong đó phát triển dừa hữu cơ được xác định là một trong những hướng đi quan trọng, gắn với cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Cùng với trồng mới, tỉnh chú trọng cải tạo vườn dừa già cỗi, phát triển giống có năng suất, chất lượng cao, thích ứng biến đổi khí hậu, từng bước nâng chất lượng vùng nguyên liệu.
Tỉnh đang tập trung xây dựng và triển khai thực hiện Chương trình phát triển ngành dừa giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2045. Mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 132 ngàn ha dừa, sản lượng 1,72 triệu tấn; diện tích được cấp mã số vùng trồng tập trung đạt 50% và tiếp tục mở rộng trong những năm tiếp theo. Đến năm 2045 diện tích là 140 ngàn ha, sản lượng khoảng 2 triệu tấn.
Giá trị sản xuất ngành chế biến dừa tăng bình quân trên 10 %/năm, phấn đấu kim ngạch xuất khẩu sản phẩm dừa đạt khoảng 1 tỷ USD, tăng bình quân từ 8-10 %/năm. Để đạt mục tiêu này, việc xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu, mã số vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ tạo nền tảng để sản phẩm dừa của tỉnh tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.
Theo ông Nguyễn Văn Bình- Trưởng Phòng Phát triển vùng nguyên liệu và thu mua dừa hữu cơ- Công ty CP XNK Bến Tre (Betrimex), ngành dừa có nhiều tiềm năng nhưng chuỗi giá trị vẫn đối mặt với những thách thức như sản xuất còn manh mún, biến đổi khí hậu, biến động giá và yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt của thị trường xuất khẩu. Do đó, việc phát triển vùng nguyên liệu tập trung, nâng chất lượng và tăng cường liên kết giữa các tác nhân là yếu tố quan trọng để xây dựng chuỗi dừa bền vững.
Năm 2026, doanh nghiệp liên kết triển khai dự án phát triển vùng nguyên liệu dừa hữu cơ tại 13 xã, với tỷ lệ đăng ký thực tế đạt 102,1% mục tiêu đề ra. Đồng thời liên kết với HTX Dịch vụ nông nghiệp công bằng Hưng Lễ hình thành hơn 450ha dừa đạt chứng nhận Fairtrade; đầu tư quỹ phúc lợi 5,3 tỷ đồng để hỗ trợ đầu tư hạ tầng nông thôn và đầu tư hơn 44 tấn phân bón hữu cơ cho vùng nguyên liệu.
Thực tế tại Cầu Kè cho thấy, hướng phát triển vùng nguyên liệu gắn với sản xuất hữu cơ và liên kết chuỗi đang từng bước hình thành. Phó Chủ tịch UBND xã Cầu Kè Phạm Thanh Toàn cho biết, địa phương có khoảng 1 ngàn ha dừa, trong đó có mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ, liên kết với doanh nghiệp. Từ lợi thế này, địa phương định hướng phát triển sản phẩm đặc trưng từ dừa, nâng tỷ lệ chế biến, củng cố liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp, đồng thời đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử.
Chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm
Cùng với mở rộng vùng nguyên liệu, ngành dừa chú trọng chuyển mạnh sang chế biến và đa dạng hóa sản phẩm. Tỉnh định hướng thu hút doanh nghiệp đầu tư vào công nghiệp chế biến dừa, hình thành vùng nguyên liệu phục vụ chế biến và tiêu thụ, đồng thời tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Mục tiêu đến năm 2030 có từ 30-50 doanh nghiệp liên kết với HTX sản xuất dừa để xây dựng vùng nguyên liệu và phát triển sản phẩm.
Tại Cầu Kè, dừa sáp đang tạo dấu ấn riêng trong hướng đi này. Được tiêu thụ dưới dạng trái tươi, dừa sáp ngày càng được khai thác để phát triển sản phẩm chế biến. Cơ sở sản xuất mứt, kẹo dừa sáp Cẩm Hằng (xã Cầu Kè) chủ động liên kết với 40 hộ trồng dừa sáp tại địa phương, ký hợp đồng cung ứng khoảng 30 ngàn trái dừa sáp. Mối liên kết giúp cơ sở chủ động nguồn nguyên liệu, kiểm soát chất lượng đầu vào, tạo đầu ra ổn định hơn cho người trồng dừa.
Theo chủ cơ sở Nguyễn Thị Cẩm, từ nguồn nguyên liệu dừa sáp, cơ sở sản xuất có thể phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm, đáp ứng những phân khúc thị trường khác nhau, giúp sản phẩm OCOP dừa sáp nâng cao khả năng nhận diện, giảm sự phụ thuộc vào tiêu thụ trái tươi. Hiện cơ sở đã phát triển 2 dòng sản phẩm chủ lực từ dừa sáp (mứt dừa sáp và kẹo dừa sáp), trong đó mứt dừa sáp là sản phẩm chế biến sâu.
Phó Chủ tịch UBND xã Cầu Kè Phạm Thanh Toàn cho biết, địa phương có điều kiện phát triển sản phẩm từ dừa theo hướng đa dạng hóa, nâng chất lượng và tăng tỷ lệ chế biến. Cùng với xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, Cầu Kè chú trọng truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi.
Từ những trái dừa sáp nguyên liệu, việc phát triển sản phẩm chế biến đang mở thêm hướng tiêu thụ, kéo dài vòng đời sản phẩm và tạo thêm giá trị gia tăng cao. Đây cũng là cơ sở để sản phẩm OCOP từ dừa sáp từng bước nâng chất lượng, mẫu mã và khả năng tiếp cận thị trường.
Bài, ảnh: MẪN QUÂN
