Dừa là ngành hàng chủ lực với diện tích và sản lượng đứng đầu cả nước, dừa đang đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế nông nghiệp của tỉnh.
Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định và thích ứng với biến đổi khí hậu, việc tăng cường liên kết giữa nông dân, HTX, doanh nghiệp (DN) và cơ quan quản lý nhà nước trở nên cấp thiết, mô hình hợp tác công- tư- nhà sản xuất (4P: Public- Private- Producer Partnerships) đang được kỳ vọng tạo động lực mới, góp phần phát triển ngành hàng dừa theo hướng bền vững, hiệu quả và nâng cao sức cạnh tranh.
 |
| Liên kết 4P tạo động lực phát triển mô hình lúa- dừa theo hướng bền vững. |
Nền tảng kết nối công tư
Theo các chuyên gia, mô hình 4P là hình thức hợp tác giữa khu vực công, khu vực tư nhân và nhà sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu chung là nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
Trong đó, nông dân và HTX đóng vai trò sản xuất nguyên liệu; DN tham gia cung ứng đầu vào, chế biến và tiêu thụ sản phẩm; các tổ chức tài chính hỗ trợ nguồn vốn; còn cơ quan nhà nước tạo môi trường chính sách thuận lợi để thúc đẩy liên kết và phát triển thị trường. Thông qua cơ chế hợp tác này, các bên cùng chia sẻ trách nhiệm, nguồn lực, lợi ích và rủi ro để xây dựng chuỗi giá trị dừa phát triển bền vững.
Ông Hồng Ngọc Hưng- Phó Giám đốc Sở Tài chính, kiêm Giám đốc Ban Quản lý Dự án phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu tại Trà Vinh (CSAT Trà Vinh) nhấn mạnh: Ngành dừa có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp của địa phương. Việc xây dựng nền tảng đối tác công- tư- nhà sản xuất sẽ góp phần tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị, nâng cao giá trị gia tăng, tăng sức cạnh tranh và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho sản phẩm dừa.
Hiện tỉnh có gần 123 ngàn hecta, tương đương khoảng hơn 22 triệu cây. Năm 2025, sản lượng dừa toàn tỉnh ước đạt hơn 1,3 triệu tấn, tăng gần 23% so với năm 2020. Tỉnh đã xây dựng 222 mã số vùng trồng dừa tươi với hơn 20 ngàn hecta và có 29 cơ sở đóng gói được cấp mã số xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.
Cùng với vùng nguyên liệu rộng lớn, hiện tỉnh có khoảng 151 DN tham gia chế biến các sản phẩm từ dừa như cơm dừa nạo sấy, nước cốt dừa, nước dừa đóng hộp, than hoạt tính, chỉ xơ dừa, mỹ phẩm và hàng thủ công mỹ nghệ. Năm 2025, giá trị sản xuất ngành chế biến dừa khoảng gần 8,2 ngàn tỷ đồng, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 500 triệu USD, thị trường chủ lực gồm Hoa Kỳ, Canada, Liên minh châu Âu, Trung Đông và châu Phi. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong năm 2026 khi giá trị xuất khẩu dừa của tỉnh đạt 135 triệu USD.
Tuy giữ vai trò chủ lực, ngành dừa vẫn đối mặt nhiều khó khăn như sản xuất manh mún, liên kết chuỗi giá trị chưa chặt chẽ, tác động của biến đổi khí hậu, sâu bệnh và nguồn nguyên liệu chưa ổn định. Trong bối cảnh đó, mô hình 4P được xem là giải pháp hiệu quả để tăng cường liên kết chuỗi, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển ngành dừa bền vững.
Mở hướng cho ngành dừa
Trước những cơ hội từ xu hướng tiêu dùng sản phẩm có nguồn gốc thực vật, các hiệp định thương mại tự do và nhu cầu ngày càng tăng của thị trường thế giới, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển diện tích dừa lên khoảng 132 ngàn hecta, trong đó 50% diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ. Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, phát triển công nghiệp chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường liên kết giữa DN, HTX và người trồng dừa.
 |
| Trong mô hình liên kết 4P, cơ sở chế biến dừa xã Nhị Long tham gia liên kết chế biến và thu mua sản phẩm. |
Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển khoảng 132 ngàn hecta dừa, trong đó 50% diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ. Cùng với đó, tập trung xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, phát triển chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường liên kết giữa DN, HTX với người trồng dừa.
Ông Ngô Văn Sự- Giám đốc HTX Nông nghiệp Vạn Hưng (xã Bình Phú) cho biết: HTX hiện liên kết với khoảng 2 ngàn hộ dân trên diện tích hơn 1 ngàn hecta. Để thích ứng với biến đổi khí hậu, HTX đã vận động thành viên áp dụng nhiều giải pháp như sử dụng phân hữu cơ, quản lý sâu bệnh theo hướng sinh học, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp giữ ẩm và chủ động điều tiết nguồn nước trong mùa khô hạn.
Theo ông Sự, khó khăn hiện nay là việc tổ chức nông dân sản xuất theo quy trình thống nhất, duy trì ghi chép nhật ký sản xuất, thực hiện cam kết liên kết chuỗi; đồng thời HTX còn hạn chế trong tiếp cận thông tin thị trường, tiêu chuẩn chất lượng và nguồn vốn đầu tư.
Từ thực tiễn hoạt động, ông cho rằng mô hình 4P là giải pháp phù hợp để phát triển chuỗi giá trị dừa bền vững. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, DN, tổ chức tài chính, nông dân và HTX sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn về kỹ thuật, vốn và đầu ra, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của ngành hàng dừa.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 36/2025/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030 đã tạo thêm động lực cho các HTX. Theo ông Nguyễn Trung Vẹn- Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, nhiều chính sách hỗ trợ về đào tạo nhân lực, đầu tư hạ tầng, nhà kho, cơ sở sơ chế, chế biến và trang thiết bị sản xuất đang được triển khai. Đáng chú ý, mức hỗ trợ đầu tư hạ tầng có thể lên đến 90% tổng vốn đầu tư, góp phần nâng cao năng lực hoạt động và tăng khả năng tham gia chuỗi giá trị của HTX.
Trước xu hướng tiêu dùng xanh và những cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế, mô hình hợp tác 4P đang mở ra hướng đi hiệu quả cho ngành hàng dừa. Việc tăng cường liên kết giữa nông dân, HTX, DN và cơ quan quản lý giúp nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm, ổn định đầu ra, tăng thu nhập cho người trồng dừa, tạo nền tảng để ngành dừa phát triển bền vững, nâng cao sức cạnh tranh trong giai đoạn mới.
Bài, ảnh: MỸ NHÂN
