Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập kinh tế quốc tế và thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, logistics ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Thực tế đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực logistics chất lượng cao, có khả năng thích ứng công nghệ, quản trị chuỗi cung ứng hiện đại và đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của doanh nghiệp.
 |
| Đại diện Trường ĐH Xây dựng Miền Tây ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Công ty TNHH Phát triển Nguồn nhân lực Tân Cảng. |
“Khát” nguồn nhân lực logistics chất lượng cao
Logistics là công việc quản lý, điều phối hoạt động liên quan đến vận chuyển, bao gồm lưu trữ, đóng gói và quản lý hàng hóa từ điểm xuất phát đến điểm đích. Mục tiêu của logistics là tối ưu thời gian và cắt giảm chi phí sản xuất. Qua đó, đảm bảo hàng hóa được vận chuyển an toàn, nhanh chóng đến tận tay khách hàng.
TS Võ Thị Vân Na- Khoa Kinh tế (Trường ĐH Xây dựng Miền Tây), cho biết, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự bùng nổ của thương mại điện tử, logistics trở thành ngành dịch vụ cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo báo cáo logistics năm 2025 của Bộ Công Thương, dự báo đến năm 2030, cần tới 2,2 triệu nhân sự ngành logistics. Thực tế chứng minh đang tồn tại một độ trễ đáng kể giữa chương trình đào tạo tại các trường ĐH và yêu cầu năng lực thực chiến từ phía doanh nghiệp. Sinh viên mới tốt nghiệp thường thiếu hụt kỹ năng vận hành hệ thống quản trị hiện đại và khả năng xử lý rủi ro chuỗi cung ứng thực tế.
Theo TS Ngô Anh Tuấn- Phó Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ hàng hải Việt Nam, ĐBSCL từ lâu đã được định vị là vùng kinh tế trọng điểm về sản xuất nông- thủy sản, đóng góp phần lớn vào tổng sản lượng xuất khẩu lúa gạo, trái cây và thủy hải sản của cả nước.
Tuy nhiên, dù có những lợi thế to lớn về quy mô sản xuất và mạng lưới sông ngòi tự nhiên chằng chịt (chiếm tới 70% chiều dài đường thủy nội địa cả nước), ngành kinh tế nông nghiệp tại đây đang bị kìm hãm bởi điểm nghẽn là “chi phí logistics”. Số liệu thống kê và nghiên cứu thực trạng gần đây cho thấy, chi phí logistics tại ĐBSCL đang ở mức rất cao, chiếm từ 20-30% (thậm chí đối với một số mặt hàng nông sản dễ hư hỏng, tỷ lệ này lên tới gần 40%) trong cơ cấu giá thành sản phẩm.
Nghịch lý lớn nhất của vùng là dù sở hữu tiềm năng vận tải thủy nội địa khổng lồ, nhưng hiện tại có đến 70% lượng hàng hóa xuất khẩu mỗi năm vẫn phải trung chuyển bằng đường bộ lên TP Hồ Chí Minh hoặc các cụm cảng nước sâu như Cái Mép- Thị Vải để xuất khẩu.
Sự phân mảnh về chuỗi vận tải này, cộng hưởng với tình trạng thiếu vắng các trung tâm logistics tích hợp cấp vùng và hệ thống chuỗi lạnh (Cold Chain) đạt chuẩn hiện đại, không chỉ làm đội chi phí mà còn gây ra tỷ lệ hao hụt nông sản sau thu hoạch rất lớn, làm giảm nghiêm trọng năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.
TS Ngô Anh Tuấn chia sẻ, vùng ĐBSCL còn đối mặt với sự thiếu hụt về “hạ tầng phần mềm”. Cụ thể là hệ sinh thái doanh nghiệp và nguồn nhân lực. Thị trường cung cấp dịch vụ logistics tại địa phương hiện nay còn manh mún, đa số doanh nghiệp hoạt động rời rạc, thiếu niềm tin hợp tác để chia sẻ nguồn lực, từ đó chưa thể hình thành hệ sinh thái quản trị chuỗi cung ứng trọn gói.
Chất lượng nguồn nhân lực tại địa phương bộc lộ những khoảng trống đáng báo động. Lực lượng lao động hiện hành phần lớn chưa đáp ứng yêu cầu về số hóa quy trình (như khả năng vận hành hệ thống phần mềm lõi, phân tích dữ liệu lớn), lúng túng trong việc xử lý và quản trị rủi ro vận tải đa phương thức. Thêm vào đó, kiến thức về tiêu chuẩn “logistics xanh” và phát triển bền vững (ESG)- vốn đang trở thành rào cản kỹ thuật bắt buộc từ thị trường Âu, Mỹ- vẫn chưa được quan tâm cập nhật đầy đủ.
 |
| Đại diện Trường ĐH Xây dựng Miền Tây nhận giấy chứng nhận thành viên Hiệp hội Phát triển nguồn nhân lực Logistics Việt Nam. |
Từ những thực tiễn trên, việc xem xét tái cấu trúc, đổi mới mô hình và chương trình đào tạo ngành logistics và quản lý chuỗi cung ứng không chỉ đơn thuần là nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục. Đó chính là giải pháp mang tính bản lề, nhằm tạo ra một thế hệ nhân sự có đủ năng lực công nghệ và tư duy hệ thống để tháo gỡ điểm nghẽn chuỗi cung ứng, góp phần nâng tầm giá trị nông- thủy sản và thúc đẩy sự phát triển bền vững cho toàn vùng ĐBSCL.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
Ông Nguyễn Thanh Nhã- Tổng Giám đốc Công ty TNHH Phát triển Nguồn nhân lực Tân Cảng chia sẻ, dưới góc nhìn của doanh nghiệp, trong thời đại trí tuệ nhân tạo phát triển, AI tạo sinh- nổi bật là các công cụ như Google Gemini, ChatGPT hay Claude… hoàn toàn có thể được định hình trở thành một người hướng dẫn cá nhân.
Sinh viên có thể xây dựng kiến thức nền tảng logistics từ việc sử dụng AI để cá nhân hóa và đơn giản hóa các khái niệm kỹ thuật; biến AI thành đối tác rèn luyện kỹ năng tiếng anh, trao đổi công việc, đàm phán... Đồng thời, sử dụng năng lực tổng hợp của AI để tạo ra tình huống, rèn luyện tư duy dàn xếp, phản ứng với rủi ro và năng lực đánh giá đa chiều, đưa ra quyết định.
TS Hà Minh Hiếu- Phó trưởng Ban Đối ngoại, Hiệp hội Phát triển Nhân lực Logistics Việt Nam cho biết, giải pháp phát triển nhân lực logistics và quản lý chuỗi cung ứng từ phía nhà trường là tăng cường hợp tác doanh nghiệp trong đào tạo, tham gia hướng dẫn đánh giá sinh viên; tăng cường tư vấn nghề nghiệp, hướng nghiệp. Đồng thời, phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng, giáo trình, phòng thực hành mô phỏng; gia tăng số lượng giáo viên được đào tạo bài bản, đúng ngành, chuyên ngành.
Về phía doanh nghiệp thì tham gia và đặt hàng với cơ sở đào tạo các dự án nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực, phát triển chương trình thực tập sinh và xây dựng chương trình chính sách tuyển dụng, đãi ngộ phù hợp với vị trí công việc.
 |
| Nhân lực chất lượng cao đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics. |
Trường ĐH Xây dựng Miền Tây vừa xây dựng chương trình đào tạo ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng. Theo TS Võ Thị Vân Na, điểm sáng là chương trình đã thiết kế 38 tín chỉ dành cho thực hành, thực tập và khóa luận. Sự định hướng từ phương thức đào tạo truyền thống sang mô hình đào tạo gắn kết hữu cơ với doanh nghiệp là yêu cầu cấp thiết, khẳng định tính thực tiễn trong chương trình đào tạo của trường.
Bằng việc áp dụng linh hoạt mô hình học tập trải nghiệm, nhà trường sẽ tạo ra một hệ sinh thái cộng sinh: Sinh viên gia tăng năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp tối ưu chi phí tuyển dụng- không còn mất chi phí đào tạo lại và nhà trường khẳng định được chất lượng đầu ra đáp ứng đúng yêu cầu khắt khe của thị trường logistics trong giai đoạn hiện nay.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số nhanh chóng, yêu cầu về trình độ chuyên môn nghiệp vụ và kỹ năng của nguồn nhân lực logistics cần phải liên tục được nâng cao. Việc ưu tiên phát triển nguồn nhân lực là điều bắt buộc đối với tăng trưởng bền vững và khả năng cạnh tranh của ngành logistics.
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ
