Hiện nay, sản xuất nông nghiệp đối mặt với nhiều thách thức từ thị trường và biến đổi khí hậu. Trước thách thức đó, khoa học, công nghệ (KHCN) đang có bước chuyển mạnh mẽ, góp phần nâng cao chuỗi giá trị nông nghiệp từ khâu giống, tổ chức sản xuất đến chế biến và tiêu thụ.
Đây là giải pháp then chốt nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và thích ứng hiệu quả với điều kiện mới.
 |
| Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Trai- Phó Trưởng Khoa Nông nghiệp- Thủy sản hướng dẫn kỹ thuật dừa sáp cấy phôi cho sinh viên. |
Hiệu quả từ thực tiễn
Đối với cây dừa ở ĐBSCL, việc ứng dụng KHCN, giúp nâng cao năng suất, mở ra hướng phát triển bền vững, góp phần quan trọng nâng chuỗi giá trị ngành hàng dừa.
Hiện tỉnh có diện tích dừa lớn nhất cả nước với hơn 120 ngàn hecta, chiếm khoảng 65% tổng diện tích dừa cả nước, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tạo sinh kế cho nhiều hộ dân. Tuy nhiên nhiều năm qua, ngành dừa vẫn đối mặt với không ít khó khăn như giá bấp bênh, phụ thuộc lớn vào xuất khẩu thô và thiếu liên kết chuỗi giá trị.
Giá dừa khô biến động mạnh theo từng thời điểm, có lúc vượt hơn 200 ngàn đồng/chục (12 trái), nhưng cũng có thời điểm giảm sâu xuống dưới 60 ngàn đồng/chục.
KHCN đang mở ra hướng đi mới, góp phần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho sản phẩm nông nghiệp trên thị trường.
ĐH Trà Vinh trở thành “bệ đỡ” quan trọng với hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Theo ThS Nguyễn Ngọc Trai- Phó Trưởng Khoa Nông nghiệp- Thủy sản, Giám đốc Trung tâm Sinh học ứng dụng (Khoa Nông nghiệp- Thủy sản, ĐH Trà Vinh), Phó Viện trưởng Viện Dừa ĐBSCL, việc ứng dụng công nghệ sinh học, đặc biệt là kỹ thuật nuôi cấy phôi, đã mang lại những kết quả tích cực trong chọn tạo và nhân giống.
Phương pháp này giúp nâng cao chất lượng cây giống, rút ngắn thời gian sinh trưởng và tăng tỷ lệ trái sáp đạt trên 80%, mở ra cơ hội phát triển giống dừa sáp có giá trị kinh tế cao, mang lại lợi nhuận vượt trội so với dừa truyền thống.
Đồng thời, công tác nghiên cứu giống chịu mặn, thích ứng với biến đổi khí hậu cũng đang được đẩy mạnh, góp phần giúp cây dừa thích nghi tốt hơn với tình trạng xâm nhập mặn ngày càng gia tăng. Bên cạnh đó, định hướng phát triển chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm dừa đang mở ra không gian mới để nâng cao giá trị gia tăng, giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô.
Ông Nguyễn Minh Tâm, khóm Cổ Tháp A, phường Nguyệt Hóa, triển khai mô hình trồng dừa sáp từ cây giống cấy phôi của ĐH Trà Vinh, mang lại nguồn thu nhập ổn định. Ông cho biết, với khoảng 170 cây dừa giống dừa sáp cấy phôi trồng trên diện tích gần 1ha, hiện có 50 cây cho bình quân khoảng 300 trái/tháng, tỷ lệ trái sáp đạt khoảng 80%, với giá bán dừa xô khoảng 50 ngàn đồng/trái, mang lại kinh tế cao cho gia đình.
 |
| TS Trịnh Ngọc Ái- Phó Viện trưởng Viện Công nghệ sinh học hướng dẫn nghiên cứu viên, sinh viên thực tập người Pháp thực hành kỹ thuật lấy mẫu trên cây trồng. |
Theo ông Tâm, dù chi phí đầu tư ban đầu cao gấp 2-3 lần so với dừa thường, nhưng sau gần 10 năm, vườn dừa cho thu hoạch ổn định, sản lượng có thể đạt trên 1 ngàn trái/tháng. Do đặc thù dừa sáp khó bảo quản và cần tiêu thụ nhanh, đầu ra vẫn là yếu tố then chốt. Hiện mô hình vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ, chưa thể nhân rộng do phụ thuộc vào thị trường và nguồn giống.
Việc hình thành vùng nguyên liệu tập trung gắn với liên kết tiêu thụ và chế biến sâu được xem là giải pháp mang tính đột phá. Khi nguồn giống chất lượng cao được nhân rộng và chuỗi liên kết được hoàn thiện, ngành dừa có điều kiện phát triển ổn định và bền vững hơn.
Thời gian tới, cùng với việc tăng cường đầu tư nghiên cứu, ngành dừa cần tiếp tục đẩy mạnh liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân; ứng dụng công nghệ mới trong quản lý sản xuất, giám sát sâu bệnh, tạo nền tảng quan trọng để tái cấu trúc chuỗi giá trị dừa theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Thay đổi phương thức sản xuất
Từ những vườn dừa cấy phôi cho năng suất cao đến phòng thí nghiệm nghiên cứu sinh học phân tử, KHCN đang từng bước thay đổi cách sản xuất nông nghiệp. Những mô hình này giúp nâng cao giá trị cây dừa, mở ra triển vọng phát triển bền vững cho toàn ngành.
 |
| Vườn dừa sáp cấy phôi của ông Nguyễn Minh Tâm (bên trái) đang cho trái ổn định. |
Bà Trần Thị Thùy Dương- nghiên cứu viên, Viện Công nghệ sinh học (ĐH Trà Vinh), đơn vị đang thực hiện phân tích gien trên nhiều loại cây trồng. Hướng nghiên cứu trọng tâm trên cây dâu tây, thông qua mẫu lá để xác định đặc điểm di truyền giữa các giống, từ đó chọn lọc giống phù hợp với điều kiện nhiệt đới.
Các mô hình trồng dâu tây trong giá thể riêng đang được triển khai thí điểm ngay tại trường, vừa là môi trường nghiên cứu, vừa giúp sinh viên tiếp cận thực tiễn. Sau quá trình đánh giá, các giống phù hợp sẽ được lựa chọn để chuyển giao, nhân rộng tại địa phương.
Không chỉ giảng viên, sinh viên ngành công nghệ sinh học cũng tham gia nghiên cứu. Nhiều đề tài bước đầu cho kết quả khả quan. Em Lê Thị Phương Thảo- sinh viên năm cuối, đã thực hiện chiết xuất mẫu sinh học từ trái ớt, góp phần nâng cao kỹ năng thực hành và nghiên cứu.
Trong lĩnh vực nhân giống, việc nghiên cứu kỹ thuật nuôi cấy mô cũng được đẩy mạnh. Bà Trần Thị Kim Như- nghiên cứu viên, Viện Công nghệ sinh học chia sẻ: Việc nghiên cứu cây giống bằng nuôi cấy mô giúp chủ động nguồn giống quanh năm, từ hoa kiểng đến các loại cây trồng khác. Nếu phương pháp truyền thống chỉ thực hiện theo mùa, thì nuôi cấy mô có thể cung cấp cây giống liên tục mỗi tháng, đáp ứng nhu cầu sản xuất và góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế.
Bài, ảnh: MỸ NHÂN
